تعريق در بدن مکانيسمي خودکار براي کاهش دماي بدن است؛ زيرا ارگان هاي زيستي در دماي مشخصي بهترين فعاليت و عملکرد خود را دارند و اگر دما از حد متعادل بيشتر و يا کمتر شود، فعاليت آن ها دچار اختلال مي شود. در فصل گرما به دليل بالا بودن دماي محيط، اين مکانيسم خودکار براي کاهش دما فعال تر است، به همين دليل ميزان توليد عرق توسط غدد عرقي بيشتر مي شود.
به طور کلي رطوبت بدن بوي خاصي ندارد اما گاهي ممکن است به دليل وجود ميکروب ها روي پوست، رژيم غذايي يا بيماري هاي خاص اين رطوبت بوي نامطبوعي بگيرد که باعث ناراحتي خود فرد و اطرافيان مي شود. بهترين راه براي رفع بوي نامطبوع استحمام و عوض کردن لباس است در اين بين بعضي افراد مبتلا به بيماري هايي هستند که فعاليت غدد توليد عرق در آن ها بيشتر از حد معمول است.
در اين خصوص و شيوه هاي درمان اين بيماري با يکي از متخصصان پوست گفت وگويي انجام داده ايم که در ادامه مي آيد.
دکتر مسعود ملکي متخصص پوست و مو ومدير گروه بيماري هاي پوستي دانشگاه علوم پزشکي مشهد، درباره تعريق در فصل گرما مي گويد: تعريق يکي از واکنش هاي طبيعي است که به طور کلي به ? طريق در قسمت هاي مختلف بدن ايجاد مي شود.
يکي از طريق «غدد عرق اکرين» که عرق شفاف و رقيقي را ايجاد مي کند و در بيشتر نقاط بدن ديده مي شود و نقش آن تنظيم درجه حرارت بدن است. در واقع تبخير عرقي که روي پوست مي نشيند باعث مي شود فرد احساس خنکي کند.
اما عرق در ناحيه زير بغل ، کشاله ران و بعضي از نقاط بدن از طريق «غدد عرق آپوکرين» ايجاد و فعاليت آن پس از بلوغ زيادتر مي شود.
بنابراين بوي بد عرق ناشي از غدد عرق آپوکرين است. در واقع عرق به هنگام توليد بويي ندارد و به علت وجود ميکروب ها در ناحيه بودار مي شود. گاهي مصرف برخي مواد باعث بودار شدن عرق مي شود و بدن با تعريق ، آن مواد را از بدن دفع مي کند مثل برخي ادويه ها ، زردچوبه که باعث بدبويي عرق مي شود . بنابراين بوي بدعرق که بسياري ازآن شکايت دارند يا به علت مصرف برخي مواد غذايي است يا به علت وجود ميکروب.
دکتر ملکي درباره درمان بوي بد عرق مي گويد: ? راهکار وجود دارد يکي اين که تعريق فرد را کم کنيم؛ اين کار به چند شيوه امکان پذير است به عنوان مثال پوشيدن کفش و لباس نامناسب در فصل گرما به تشديد تعريق و به طور طبيعي به تشديد مشکل مي انجامد. بنابراين به افراد توصيه مي کنيم از پوشيدن لباس هاي چسبان و کفش هاي تنگ و نامناسب خودداري کنند.
لباس هايي که از مواد مصنوعي تشکيل شده است باعث مي شود امکان رشد ميکروب ها زياد و ميزان نفوذپذيري هوا کم شود در نتيجه عرق تبخير نمي شود و به بوي بد عرق منجر مي شود. در مقابل پوشيدن لباس نخي و گشاد، جوراب نخي، کفش چرم طبيعي يا صندل باعث مي شود فرد کمتر عرق کند.
برخلاف تصور عموم پوشيدن کفش چرم طبيعي حتي اگر کاملا پوشيده باشد باعث مي شود تهويه هوا بهتر انجام شود و تعريق کمتر صورت بگيرد.
اما اگر کسي دچار تعريق بيش از حد است، مي تواند با مراجعه به پزشک محلول هايي را دريافت کند که با استفاده از آن ها کمتر تعريق کند. گاهي داروهاي ترکيبي توسط پزشک تجويز مي شود که فرد با مصرف آن ها کمتر عرق مي کند. البته تمامي اين روش ها تا زماني که فرد به مصرف آن اقدام کند، موثر است و پس از قطع مصرف، مشکل بر مي گردد.
دانشيار دانشگاه علوم پزشکي مشهد درباره استفاده از دئودورانت و انواع مام براي رفع بوي بدعرق توضيح مي دهد: بيشتر اين محصولات حاوي آلومينيوم کلرايد است و مکانيسم آن ها به اين ترتيب است که با بستن دهانه غدد عرق باعث مي شود فرد کمتر عرق کند.
مصرف مقطعي اين محصولات مشکلي به وجود نمي آورد اما بايد توجه داشت که گاهي مصرف برخي داروها باعث تعريق بيش از حد مي شود. مثل فلوکستين که يک داروي ضد افسردگي است و يکي از عوارض آن تعريق بيش از حد است. گاهي بيماري زمينه اي مثل پرکاري تيروئيد باعث تعريق بيش از حد مي شود و اين بيماري است که بايد درمان شود.
هايپرهيدروزيس
اما تعريق در برخي افراد تبديل به يک عارضه جدي مي شود که نيازمند درمان است. بروز اين عارضه که به «هايپرهيدروزيس» معروف است فرد را از فعاليت هاي روزمره باز مي دارد و کيفيت زندگي وي را تحت تاثير قرار مي دهد. در برخي افراد اين عارضه خفيف و در برخي شديد است به نحوي که از بدن فرد يا کف دست هايش عرق مي چکد. در برخي افراد به صورت دوره اي مشاهده مي شود که به هنگام امتحانات يا استرس به علت تحريک اعصاب خودکار بيش از حد عرق مي کنند. از طرفي بعضي افراد در تمام اوقات دچار اين عارضه هستند و کيفيت زندگي شان تحت تاثير اين امر قرار مي گيرد.
راهکارهاي درماني
در بسياري از موارد اين عارضه براي فرد مشکلي به وجود نمي آورد اما اگر عرق با بوي بد همراه باشد، فرد در محيط کار، ميهماني يا حتي منزل خود دچار مشکل مي شود و روابط بين فردي يا کاري اش تحت تاثير قرار مي گيرد. به عنوان مثال کسي که کار دفتري دارد و سرو کارش با کاغذ است، اگر با تعريق بيش از حد کف دست رو به رو شود، بي گمان دچار مشکل مي شود. بنابراين در اين موارد مداخله پزشکي ضرورت دارد.
وي ادامه مي دهد: در اين موارد پزشک معالج با توجه به موقعيت بيمار، استفاده از داروهاي موضعي را که در وهله اول هر شب و سپس چند بار در هفته صورت مي گيرد ، پيشنهاد مي کند. گاهي تعريق بيش از حد در طول زمان کاهش پيدا مي کند. ضمن اين که فرد بايد نحوه پوشش خود را اصلاح کند، محيط کارش را تغيير دهد و از برخي محصولات مثل دئودورانت استفاده کند.
از ديگر راهکارهاي درماني دوش «يونتوفورزيس» است که در اين روش جريان الکتريسيته به کمک دستگاهي از آب عبور مي کند و فرد کف دست و پاي خود را هفته اي ? يا ? مرتبه و به مدت ?? دقيقه در آب قرار مي دهد و جريان الکتريسيته باعث تغييرات يوني در غدد عرق و کاهش تعريق مي شود. معمولا اين روش عارضه اي ندارد مگر سوزش مختصري در اين نواحي که رفع مي شود.
اگر فردي با وجود انجام اين روش ها باز هم از تعريق رنج مي برد ، مي تواند از شيوه بوتاکس براي کاهش تعريق استفاده کند.دکتر ملکي با اشاره به اين که سم بوتولينيوم يک واسطه عصبي را که مسئول اصلي تعريق است، مهار مي کند، ادامه مي دهد: اثردهي بوتاکس براي کف دست و پا ? تا ? ماه و براي زير بغل بين ? ماه تا يک سال است.
يکي از عوارض اين شيوه درماني دردناک بودن تزريق است که بيمار بايد آن را تحمل کند. به محض بازگشت تعريق پس از اين مدت مي توان ژل را مجدد تزريق کرد. گاهي براي کنترل بيش از حد تعريق پزشک معالج اعصاب محل مورد نظر را قطع مي کند. در اين شيوه که توسط جراح انجام مي شود عصب خودکار ياسمپاتيک فرد قطع مي شود و اگر اين عمل توسط متخصص انجام نگيرد، ممکن است موجب فلج موقت عضلات کف دست و پا شود. البته اين روش روتين نيست و به ندرت صورت مي گيرد.
دکتر رقيه شمس الديني متخصص پوست و مو در توضيح عوارض اين شيوه جراحي مي گويد: اعصاب سمپاتيک که در ناحيه کف دست و پا باعث تعريق مي شود در اين روش به کمک اندوسکوپيک قطع و به طور مقطعي باعث کاهش تعريق مي شود اما نبايد فراموش کرد که هر جراحي عوارضي دارد. برگشت جبران ناپذير تعريق و افت فشار خون از جمله عوارض اين عمل جراحي است.
دکتر ملکي درباره تعريق در کودکان نيز توضيح مي دهد: در بيشتر موارد کودکان به علت تحرک بدني بالا و جست و خيز فراوان عرق مي کنند و ممکن است پوشش مناسب در آفتاب نداشته باشند. اگر والدين نکات لازم را درباره پوشش و کلاه و کفش آن ها لحاظ کنند، مشکلي رخ نمي دهد مگر در موارد خاص که بايد با نظر پزشک معالج آن را مورد بررسي قرار داد.
